80 ГОДИНИ ОД ПРЕНЕСУВАЊЕТО НА КОСКИТЕ НА ГОЦЕ ДЕЛЧЕВ ВО СКОПЈЕ Изложба на Државниот архив во црквата „Свети Спас“
Државниот архив на Македонија во соработка со НУ Конзерваторски центар – Скопје организира изложба посветена на 80-годишнината од пренесувањето на посмртните останки на великанот Гоце Делчев во Скопје, еден од најзначајните моменти во современата македонска историја.
„Заветот на Гоце Делчев, пренесуван низ децениите од неговите соборци, остана трајна обврска за Илинденската организација и за македонската држава: неговите останки да почиваат во главниот град на слободна и независна Македонија. Веднаш по ослободувањето на земјата, воените соборци и тогашните власти донесоа заедничка историска одлука дека се остварени сите услови за исполнување на овој аманет, со што посмртните останки на Делчев конечно беа вратени во татковината“, соопшти Државниот архив.
Оваа изложба претставува посебна почит кон историскиот пат на неговите останки, заветот на неговите соборци и зачувувањето на националната меморија, се додава во соопштението.
Изложбата ќе биде отворена утре, 10 октомври 2026 година, во црквата „Свети Спас“ во Скопје, каде што е гробот на македонскиот великан.
Посмртните останки на Гоце Делчев беа пренесени од Софија во Скопје во октомври 1946 година, три години по формирањето на современата македонска држава во рамките на федеративна Југославија. Пренесувањето беше исполнување на заветот на македонските револуционери, запишан уште во август 1923 година, кога ковчегот со коските на Делчев беше положен во просториите на Илинденската организација во Софија. На него беше запишана порака за идните поколенија дека светите коски ќе бидат погребани во престолнината на независна Македонија.
По смртта на Делчев во 1903 година, неговите останки биле тајно откопани во 1906 година и чувани во црквата во селото Баница. Во 1918 година Михаил Чаков ги презел за да ги заштити, а во 1923 година биле пренесени во Софија. Таму останале сè до есента 1946 година, кога се создале политички услови за нивно пренесување во Скопје.
По ослободувањето и воспоставувањето на македонската држава во рамките на Федеративна Народна Република Југославија, македонските власти и организациите поврзани со наследството на револуционерното движење се зафатиле со остварување на долгогодишниот завет.
Пренесувањето на коските било одобрено од тогашното бугарско раководство, на чело со премиерот Георги Димитров. Во тоа време односите меѓу комунистичките власти во Софија и во Белград, како и прашањето за националниот идентитет на населението во Пиринска Македонија, имале особено политичко значење.
Македонската делегација што заминала во Софија ја предводел Кирил Петрушев, тогашен министер во Владата на Народна Република Македонија. Во предавањето учествувала Илинденската организација во Бугарија, чиј претседател бил Стефан Аврамов. На 7 октомври 1946 година бил потпишан протоколот за предавање на посмртните останки на Делчев на македонските претставници, меѓу кои биле Кирил Петрушев, Диме Бојановски и Лазар Танев. Документот претставува формално потврдување на историскиот чин.
Испраќањето од Софија било организирано со големи државни и јавни почести. На 7 октомври се одржало свечено собрание во Народниот театар, на кое говорел Тодор Павлов, истакнат бугарски политичар, филозоф и академик. Во поворката учествувале воен оркестар, југословенска почесна чета, носители на знамиња, младинци и граѓани. Ковчегот со коските на Делчев бил придружуван низ улиците на Софија, а на церемонијата присуствувале политички и општествени претставници од двете страни.
Патувањето од Софија до Скопје не било еднократен транспорт, туку повеќедневна поворка низ градови и населени места. На 7, 8 и 9 октомври 1946 година, посмртните останки биле испраќани и пречекувани со масовни собири и оддавање почит во Пиринска Македонија, а потоа и во македонските градови, меѓу кои Струмица, Радовиш, Штип и Велес. Така, историскиот чин прераснал во јавна манифестација на почит кон револуционерот.
На 10 октомври 1946 година коските на Гоце Делчев биле положени во саркофаг во црквата „Свети Спас“ во Скопје. На 11 октомври, граѓаните веќе можеле да го посетуваат неговото вечно почивалиште. Пренесувањето, од свеченото испраќање во Софија до положувањето во Скопје, се одвивало во текот на неколку дена и било проследено со највисоки државни и воени почести.
Настанот имал силно историско и симболично значење за повоена Македонија. Враќањето на останките на Делчев во Скопје било претставено како исполнување на заветот на неговите соборци и како чин на национално паметење. Истовремено, церемонијата се одвивала во специфичен политички контекст, во кој македонското национално прашање било дел од пошироките односи меѓу Бугарија и Југославија.
.
Извор: plusinfo.mk
