ПЕТ „НЕ“ И ЕДНО „НО“ – Каков е ставот на членките на ЕУ кои не го признаваат Косово: Дали ќе се предомислат?

Откако на маса беше ставен европскиот предлог за Косово, дилемата е дали тој ќе влијае на петте земји од Европската унија (ЕУ) кои се уште не го признале Косово. Последната во низата добри вести дојде од Мадрид – нема признавање на Косово – но прашање е дали целата петорка ќе остане на таа позиција и дали меѓу нив има најслабата алка?

Шпанија, Кипар, Словачка, Романија и Грција се пет од 27-те земји на ЕУ кои не ја признаваат независноста што Косово ја прогласи во 2008 година. На таа одлука сигурно влијае и тоа што независноста на Косово е еден вид Ахилова пета на секој од нив поради нивните внатрешни прашања.

Некои, како Шпанија, се доволно политички моќни и економски независни за да опстојат на таа позиција, но беше споменато дека Грција, Словачка и Романија би можеле први да ја сменат својата политика, најмногу поради притисокот од Европската унија и од Западот.

Некои се помалку цврсти во одбраната на својот став, велејќи дека се зависи од односот меѓу Белград и Приштина, за „Блиц“ објаснува Слободан Зечевиќ, научен советник во Институтот за европски студии.

– Секоја од петте земји има внатрешни причини за непризнавање на Косово. Тие причини се силни: тие сакаат да го обезбедат својот територијален интегритет и да спречат промена на границите во ЕУ. Шпанија и Грција воспоставија некаков однос со Приштина и донекаде ја омекнаа својата позиција – вели Зечевиќ.

Шпанија: Не го менуваме ставот

Шпанија има тврд став, што го покажа со последната изјава. На прашањето дали Мадрид го променил ставот за Косово откако Приштина и Белград се договориле за европскиот предлог, шпанската дипломатија одговори дека „прашањето за територијата на Косово“ треба да се реши со дијалог меѓу Косово и Србија, со посредство на ЕУ.

– Време е да се направат последните напори за решавање на косовското прашање – изјави Елена Алјарила Кортезон, советник за комуникации во Министерството за надворешни работи на Шпанија.

ПРИЧИНА: Шпанија со децении се бори против каталонскиот сепаратизам, како и против баскискиот сепаратизам, кој е основа за сегашните односи на Мадрид со Косово. Сè уште има свежи рани од пред пет години, кога во 2017 година во Каталонија беше организиран референдум за отцепување, на кој повеќе од 80 отсто гласаа „за“, но шпанската влада не го призна.

Кипар: Поддршката не значи признавање

Кипар има подеднакво определена позиција. Тие, како и Шпанија, беа прашани дали постои можност Кипар да ја признае независноста на Косово доколку Србија го потпише договорот. Амбасадорот во Србија Димитриос Теофилакт рече дека е сосема јасно дека Кипар останува на својата принципиелна позиција.

– Кипар беше доследен во почитувањето на суверенитетот и територијалниот интегритет на Република Србија. Ние сме доследни на оваа политика. Но, едно е јасно: заедно со партнерите од ЕУ и другите важни актери во регионот, Кипар е прилично загрижен за нестабилната ситуација во Косово – изјави тој за Теофилакт.

ПРИЧИНА: Кипар има територијални спорови со Турција и стравува дека Истанбул ќе го искористи преседанот и ќе побара да го признае суверенитетот на досега непризнатата турска република во северен Кипар, прогласена откако турските трупи окупираа 37 отсто од територијата на островот во 1974 година.

Грција: Нема да го признаеме Косово

Во синџирот од пет земји, во последните месеци Грција е позната како најслабата алка и често е блиску до тоа да може да го признае Косово, сето тоа поради нејзината економска зависност од ЕУ и безбедносните конфликти со Турција.

Шпекулациите се интензивираа од 2021 година, кога Атина го подигна нивото на односите со Приштина од економско на повисоко ниво – на ниво на политички директор.

Но, властите од Атина уверуваат и тогаш и сега дека нема да го признаат Косово, што кон крајот на јануари го изјави и грчката амбасадорка во Белград, Марија Левади.

– Ставот на грчкото раководство е непроменет: Атина не го менува ставот за Косово и го сака целиот Балкан во Европската унија – изјави Левади.

ПРИЧИНА: Грција не поддржува одвојување на северниот дел на Кипар.

Словачка: Промената зависи од дијалогот

А Словачка важи за земја која би сакала да воспостави нови односи со Приштина. Тие не го избегнаа ниту прашањето за можна промена на позицијата откако Косово поднесе барање за членство во ЕУ, но словачката дипломатија соопшти дека евентуалната промена на позицијата зависи од односите на Косово со Србија.

– Како што кажавме и повторивме неколку пати, позицијата на Словачка кон Косово се заснова на декларацијата на Националниот совет на Република Словачка од 2007 година. Секоја промена на ставот на Словачка по ова прашање ќе зависи од нормализацијата на односите меѓу Белград и Приштина – изјавија за медиумите во Приштина на почетокот на јануари.

ПРИЧИНА: Словачка претходно се соочи со барања за автономија од унгарското население, кое сочинува речиси една десетина од населението.

Романија: Ставот останува ист

Како Грција и Словачка, слични гласини следат и Романија. Но, на почетокот на март романската дипломатија објави дека ја поздравуваат подготвеноста за компромис што ја покажаа Аљбин Курти и Александар Вучиќ.

– Романија не го призна едностраното прогласување независност на Косово и нашиот став останува ист. Без да ја прејудицира нашата национална позиција за статусот на Косово, Романија имаше конструктивен пристап кога се во прашање договорите за регионална соработка, визна либерализација и други прашања – соопштија од романската дипломатија.

ПРИЧИНА: Романија е исто така вознемирена од гласните аспирации на унгарското малцинство, познато како Секељи, за поголема автономија.

Извор: Блиц.рс