Стејт департмент: Човековите права во Македонија без значајни промени, медиумите под притисок
Во текот на 2024 година, состојбата со човековите права во Северна Македонија остана стабилна, без значајни подобрувања, се наведува во Извештајот на Стејт департментот за човековите права. Клучни проблеми продолжија да бидат ограничувањата на слободата на изразување и на медиумите, вклучително закани и насилство врз новинари, додека владата презела чекори за истрага и казнување на службени лица кои злоупотребиле права.
Уставот гарантира слобода на изразување и слобода на медиуми, а Владата генерално ги почитувала овие права. Сепак, медиумските и граѓанските организации укажуваат на притисоци врз новинарите преку тужби, закани и вознемирување, особено за оние што истражуваат корупција или објавуваат информации на интернет и социјални мрежи.
Во Извештајот се споменуваат и измените на Законот за аудио-визуелни медиумски услуги, кои дозволуваат рекламирање на кампањи со „висок јавен интерес“ платени од Владата преку комерцијални радиодифузери. Независните медиумски здруженија изразиле загриженост дека измените отвораат простор за корупција и клиентелизам во медиумите.
Насилството и заканите врз новинари останаа сериозен проблем. Здружението на новинари на Македонија (ЗНМ) пријави зголемување на инциденти, особено против жени новинарки. „Репортери без граници“ забележаа дека политичката поларизација влијае врз независноста на медиумите, а јавниот радиодифузен сервис се соочил со недостаток на уредничка и финансиска автономија. Онлајн медиумите, иако со поголема слобода на изразување, беа изложени на дигитални напади и обиди за дискредитација.
Од септември до крајот на годината, четворица новинари биле предмет на стратешки судски тужби (SLAPPs), поднесени од различни институции, политичари и бизнисмени. Од 2021 година, ЗНМ регистрираше 25 кривични пријави за злоупотреба на новинари.
Државниот инспекторат за труд не добил официјални жалби за кршење на правото на здружување на работниците, но работниците често се воздржувале од жалби поради страв од одмазда. Владата и работодавачите генерално ги почитувале правото на здружување, штрајк и колективно договарање, иако законот им овозможувал на работодавачите да отпуштат до 2% од работниците за време на штрајк.
Стандардите за безбедност и здравје при работа беа соодветни, но во градежниот и текстилниот сектор се забележани прекршувања, особено поврзани со управување со машини. Трудовите инспектори имале овластување за ненајавени инспекции, но нееднаквата распределба низ земјата го отежнувала спроведувањето на законите.
Законот забранува произволно апсење и притвор, со право за оспорување пред Суд. Владата генерално ги почитувала овие права, иако имало пријави за злоупотреби и прекумерна сила од полицијата. Во првите седум месеци, Министерството за внатрешни работи разгледало 37 жалби за прекумерна сила, од кои три биле потврдени.
Владата соработувала со УНХЦР и други организации за обезбедување заштита на бегалци, лица без државјанство и баратели на азил. Законот предвидува азил или статус на бегалец, а лицата со меѓународна заштита имаат пристап до услуги за социјална заштита.
Сепак, Македонското здружение на млади правници пријавило случаи на враќање на мигранти кон соседните земји без формална постапка. Измените на Законот за странци од декември 2023 година овозможуваат на бегалците од Косово со супсидијарна заштита да аплицираат за постојан престој, што беше поздравено од невладини организации како значаен чекор за заштита на правата на бегалците.
