САД со нова стратегија за Западен Балкан: Што значи „Актот за демократија и просперитет“ за Македонија?
Со усвојувањето на нацрт-законот „Western Balkans Democracy and Prosperity Act“, американскиот Конгрес испраќа јасна порака: Западен Балкан останува висок приоритет во надворешната политика на САД, а Република Северна Македонија е директно опфатена со новиот пакет политички, економски и безбедносни мерки.
Документот, поднесен во Претставничкиот дом на САД, предвидува засилена американска улога во регионот преку инвестиции, борба против корупцијата, санкции, енергетска безбедност и справување со руското и кинеското влијание.
Во законот експлицитно се наведува Република Северна Македонија како дел од групата држави од Западен Балкан со кои САД имаат „витален интерес за стабилност, демократија и економски развој“. За Вашингтон, регионот се гледа како клучен за безбедноста на Европа, но и како ранлив простор на кој се судираат интересите на Западот, Русија и Кина.
Ова е еден од ретките американски законски текстови каде Македонија е директно спомната во контекст на долгорочна стратегија, а не само како дел од општа регионална политика.
Законот ја потврдува поддршката на САД за европската интеграција на Македонија и останатите земји од регионот, но јасно става до знаење дека напредокот ќе зависи од реални реформи. Во фокусот се владеењето на правото, независното судство, слободните избори и функционалните демократски институции.
Американскиот Конгрес оценува дека корупцијата, особено во судството и јавните набавки, е една од најголемите пречки за развојот на регионот, поради што предвидува засилени антикорупциски програми, техничка помош и директна соработка со институциите – но само доколку има политичка волја од земјите корисници.
Еден од најчувствителните делови од законот е кодификацијата на американските санкции за Западен Балкан. Со тоа, постојните извршни наредби на американските претседатели стануваат дел од закон, што значи дека санкциите кон поединци и мрежи вмешани во корупција, дестабилизација и поткопување на демократијата ќе биде многу потешко да се укинат.
За Македонија, ова значи дека функционери, бизнисмени или политички актери кои ќе се најдат на американската „црна листа“ ќе се соочат со долгорочни последици – замрзнување на имот, забрани за влез во САД и финансиска изолација.
Законот предвидува изработка на петгодишна стратегија за економски развој на Западен Балкан, во која Македонија ќе биде директен корисник. Фокусот е на инфраструктура, транспорт, дигитални мрежи, мали и средни претпријатија, стартапи и задржување на младите во регионот.
Посебно се потенцира поддршката за регионални проекти – патишта, железници, енергетски врски и телекомуникациска инфраструктура – кои ќе ја поврзат Македонија со соседите и со пазарите на Европската унија.
Вашингтон отворено ја идентификува зависноста од руски енергенси како безбедносен ризик. Законот предвидува поддршка за диверзификација на енергетските извори, обновливи извори и регионално енергетско поврзување.
За Македонија, ова може да значи нови проекти, но и јасна геополитичка насока – намалување на влијанието на Москва во енергетскиот сектор.
Посебно поглавје е посветено на сајбер-безбедноста и информациската средина. САД најавуваат поддршка за заштита на институциите, изборните процеси и медиумскиот простор од странски влијанија и дезинформациски кампањи.
Македонија е наведена меѓу земјите за кои ќе се анализира потребата од дополнителна американска помош во заштитата на дигиталната инфраструктура и демократските процеси.
Законот предвидува проширување на програмите за млади лидери, новинари и граѓански активисти од Македонија, со можности за обуки, размена и професионален развој во САД. Посебно се истакнува улогата на независните медиуми во борбата против корупцијата и дезинформациите.
