ЛУЃЕТО ВО СРБИЈА СЕ ТЕМПИРАНИ БОМБИ: Може ли Вучиќ да ја разоружа Србија?
По масовните убиства во Србија и низата закани за масовни злосторства со огнено оружје, српските власти најавија заострување на мерките за оние кои имаат дозволи за поседување оружје, но и за оние кои поседуваат нелегално оружје. Примопредавањето на оружјето и муницијата започна во рекордно време, па граѓаните од 8 мај до 8 јуни можат анонимно и без санкции да го предадат нелегалното оружје. Во првите седум дена од кампањата, граѓаните предадоа 17.890 парчиња оружје и мински експлозивни направи и 762.769 парчиња муниција. Со оглед на тоа што граѓаните на Србија се трети во светот по бројот на нелегално оружје, оваа бројка говори за недоволен интерес за предавање на нелегалното оружје. Властите помпезно најавија разоружување на Србија, но прашање е дали Србија може да ги разоружа своите граѓани?
“Многу тешко. Истражувањето од 2018 година, на кое деновиве се осврнаа повеќето медиуми, покажува дека Србија е трета во светот по бројот на оружје во приватни раце. Иако ваквите статистички податоци е многу тешко да се измерат точно, не ви треба никакво истражување за да бидете запознаени со фактот дека Србија е полна со најразновидни оружја – од пиштоли, до автоматски пушки, до бомби, гранати, пиштоли итн. Тоа е наследството од последната војна што се случи на територијата на поранешна Југославија“, оценува за БУКА социологот Милош Перовиќ.
Акциите за разоружување на нацијата беа спроведени од српските власти и претходно, но очигледно неуспешно. Најголем дел од оружјето (80.000 парчиња) е предадено во акции по атентатот на премиерот Зоран Ѓинѓиќ. Меѓутоа, подоцнежните истражувања покажаа дека многу домаќинства и граѓани сè уште поседуваат застрашувачки количества оружје, дури и повеќе од Босна и Херцеговина, на чија територија на крајот на минатиот век се водеше повеќегодишен вооружен конфликт.
Од каде оружјето за граѓаните на Србија?
Предраг Петровиќ, директор за истражување во белградскиот центар за безбедносна политика (БЦБП), за БУКА вели дека голем број нелегално оружје во Србија потекнуваат, не само од војните во 1990-тите, туку и од бројните претходни вооружени конфликти кои се одржаа на овој простор.
„Според некои проценки, во нелегалното поседување на граѓаните има дури еден милион парчиња разновидно оружје. Тешко е да се очекува дека државата може значително да го намали бројот на ваквото нелегално оружје. Во последните 20 години во различни кампањи во Србија беа легализирани и предадени околу 100.000 нелегални оружја, што не е баш добар резултат. Во Србија најмногу нерегистрирано оружје е собрано за време и по акцијата Сабја по атентатот на премиерот Зоран Ѓинѓиќ, околу 80.000 парчиња“, рече Петровиќ.
Зошто граѓаните на Србија толку многу сакаат пушки?
Тој е убеден дека за посериозни резултати во решавањето на проблемот со нелегалното оружје важно е државата да води постојани кампањи и акции, но и да работи на намалување и отстранување на причините поради кои српските граѓани чуваат нелегално оружје.
„Постојат две поврзани причини. На овие простори во претходните 100 години имаше бројни вооружени судири, а сето тоа влијаеше на тоа граѓаните да ја доживуваат околината како нестабилна и затоа имаат потреба да чуваат легално и нелегално оружје. Ако имате пиштол, можете да се заштитите себеси и вашето семејство. Оружјето е исто така симбол на моќ, па колку повеќе имате, толку сте помоќни. Таа со текот на времето стана составен дел од безбедносната култура. За создавање на ваква култура не треба да се занемари концептот на вооружен народ и територијална одбрана што се создаваше и негуваше во СФРЈ“, вели Петровиќ.
Се чини дека властите во пракса ја одржуваат културата на поседување оружје, а општеството ја негува и традицијата на користење оружје за време на верските празници, особено Божиќ, за време на крштевки, свадби и слично. Накратко, оружјето е сеприсутен реквизит за прослави за граѓаните на Србија.
„Првата претпоставка за решавање на овој проблем би била демилитаризација на општеството и тој процес не само што не е започнат од крајот на војните, туку во последните неколку години сме сведоци на нов бран на милитаризација на српското општество, т.е. ремилитаризација, што се рефлектира со трајно набавување на ново оружје, кое властите постојано го фалат, милитаристичка и ултранационалистичка реторика, која доаѓа од највисоките претставници на државата, историски ревизионизам, кој е вграден во училишниот систем и кој го велича криминалци и масовни убијци од Втората светска војна и оваа последна војна“, смета Перовиќ.
