Идилично швајцарско село постоеше со векови, а потоа исчезна за неколку секунди
Селото Блатен стоело со векови, а потоа исчезнало за неколку секунди. Научниците кои ја следеле ситуацијата на планината Несторн над селото во последните неколку недели забележале дека делови од планината почнуваат да се уриваат и да паѓаат врз глечерот Берч, вршејќи огромен притисок врз мразот.
Помали лизгања на карпи и мраз веќе започнале, а сите 300 жители на Блатен, заедно со нивниот добиток, се евакуирани од безбедносни причини. Но, сите се надевале дека нестабилната маса постепено ќе се спушти и дека ќе можат да се вратат дома по некое време. Во среда попладне, таа надеж беше разбиена.
Девет милиони кубни метри карпи и мраз се урнаа во долината со таква сила што потресите беа регистрирани од секоја сеизмолошка станица во Швајцарија.
Барбара и Ото Јаги од соседното село Кипел поправаа оџак. Мајсторот беше во подрумот кога Барбара рече: „Се слушна гласен татнеж и светлата се изгаснаа“. На почетокот помислија дека мајсторот скршил нешто, но бучавата се засили, претворајќи се во рикање, а мајсторот истрча по скалите извикувајќи: „Планината доаѓа!“
Кипел е повеќе од четири километри од Блатен. Наскоро целата долина беше во облак од прашина. Блатен беше срамнет со земја – куќи, црква, хотелот „Еделвајс“ – сè беше уништено. Геолозите ја следеа ситуацијата и селото беше евакуирано, но никој, дури ни експертите, не очекуваше таква деструктивна сила.
„Бев без зборови“, рече Матијас Хус, водечки експерт за глечери во Федералниот институт за технологија во Цирих. „Ова беше најлошото сценарио.“ Хус и неговиот тим ги следат швајцарските глечери преку целата година, а нивните годишни извештаи јасно го покажуваат забрзаното топење поврзано со глобалното затоплување.
Блатен сега е закопан под камења и кал, а напорите за чистење се запрени бидејќи огромно свлечиште ја блокираше реката Лонца, заканувајќи се со поплави. Прерано е да се каже точно што ја предизвикало катастрофата, но Хус вели дека Блатен не е изолиран инцидент – само најлошиот во серијата.
Сè повеќе и повеќе слични настани. Сето тоа е поврзано со климатските промени
„Сведоци сме на сè повеќе вакви настани, а многу од нив се директно поврзани со климатските промени“, вели тој. „Затоплувањето влијае на топењето на пермафростот, што е клучно за стабилноста на високите планински венци.“
Пермафростот често се нарекува „лепак“ што ги држи планините заедно. Кога се топи, планините ја губат својата стабилност и почнуваат да се уриваат. Во исто време, глечерите се повлекуваат, оставајќи зад себе голи падини кои претходно биле заштитени со дебели слоеви мраз, објавува Би-Би-Си.
Ваквите ризици не се нови – глечерите растат и се повлекуваат со векови, а сезонските лизгања на земјиштето и лавините обично следат познати патишта. Планинските заедници се навикнати на тоа, а Швајцарија има прецизно изработени мапи на ризик. Села како Блатен се изградени на локации кои се сметале за безбедни. Но, во последните 20 години, сè се промени. Глечерите и пермафростот се топат побрзо од кога било.
