Зошто лесно може да се случи катастрофа во нуклеарната централа Запорожје?

Катастрофалното пробивање на браната Каховка во Украина ја зголеми загриженоста за безбедноста на блиската нуклеарна централа Запорожје на источниот брег на реката Днепар, која е под руска контрола од март 2022 година. Жестоките борби меѓу руските и украинските сили во областа на нуклеарната централа е од дополнителна загриженост.

Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) долго време предупредува за ризиците од катастрофа во Запорожје и повикува на прекин на борбите во таа област, која е оддалечена само 500 километри од местото на најголемата нуклеарна несреќа во светот, Катастрофа во Чернобил во 1986 година, пишуваат светските медиуми.

Најголем нуклеарен ризик

Шефот на Меѓународната агенција за атомска енергија, Рафаел Гроси, во средата, на 14 јуни, ја одложи посетата на најголемата нуклеарна централа во Европа поради безбедносни грижи, бидејќи и Москва и Киев објавија тешки борби во јужна Украина.

Гроси имаше намера да ја посети областа оваа недела за да ја провери „значајната разлика“ во податоците за нивото на водата во резервоарот што се користи за полнење на базенот за ладење на реакторот во нуклеарната централа по пробивањето на браната Каховка, според Ројтерс.

Нуклеарната централа Запорожје, нагласува агенцијата, има шест реактори кои содржат ураниум 235, чиј полуживот е повеќе од 700 милиони години.

Петте реактори сега се во таканаречена ладна состојба, што значи дека температурата на реакторот е под точката на вриење, но електричните пумпи кои ја движат водата низ јадрото на реакторот сè уште треба да работат за да го изладат горивото. Редовните нивоа на течноста за ладење сè уште се неопходни за еден реактор.

Најголемиот нуклеарен ризик е од прегревање на нуклеарното гориво, што може да се случи доколку се прекине електричната енергија што ги придвижува системите за ладење или ако нема доволно вода за снабдување на системите за ладење, истакнува Ројтерс, додавајќи дека има дизел генератори во растение, кое има и алтернативни извори на вода.

Резервоарот во Каховка, кој го наполни базенот за ладење на реакторот во Запорожје, изгуби речиси три четвртини од својата вода по пробивањето на браната на 6 јуни. Пробивот, според податоците на руската државна компанија за нуклеарна енергија Росатом, предизвика пад на нивото на водата во акумулацијата на 11,19 метри. МААЕ предупредува дека е помалку од 17 метри пред пробивањето на браната.

Од друга страна, Украина на 12 јуни соопшти дека базените за ладење на електраната се уште се стабилни и доволно високи, додека централата соопшти дека водата може да се пумпа од акумулацијата додека не падне под 11 метри, а можеби и уште пониско.

Сепак, објаснува Ројтерс, се стравува дека нивото на водата во акумулацијата Каховка ќе се намали толку многу што ќе ги оневозможи пумпите до главниот базен за ладење. Водата под притисок се користи за пренос на топлина од реакторите дури и кога тие се исклучени, а пумпаната вода се користи и за ладење на отстранетото потрошено нуклеарно гориво од реакторите.

Без доволно вода или енергија за пумпање на водата, горивото би можело да се стопи, што би можело да предизвика пожар или експлозија која би ослободила огромна количина на радионуклиди во воздухот кои потоа би можеле да се рашират на голема површина.

Покрај реакторите, пишува Ројтерс, на локалитетот Запорожје има и складиште за суво потрошено гориво, како и базени за потрошено гориво на локацијата на секој реактор, каде што без снабдување со вода во базените, водата би испарувала и температурите би се зголемил, ризикувајќи пожар кој би можел да ослободи бројни радиоактивни изотопи.

„Релативно опасна ситуација“

За време на престојот во Киев оваа недела, шефот на МААЕ, Рафал Гроси, предупреди дека по пукањето на браната во Украина и за време на украинската контраофанзива, нуклеарната централа Запорожје се соочува со „релативно опасна ситуација“, напиша Асошиетед прес.

Гроси рече дека се сретнал со украинскиот претседател Володимир Зеленски во Киев за да разговара за опасностите со кои се соочува нуклеарната централа, кои станаа посериозни по пукањето на браната Каховка минатата недела.

На прашањето за плановите на Украина, Гроси истакна дека Русија ја контролира централата и дека таа претставува „уште една непожелна ситуација која произлегува од оваа ненормална ситуација“.

Украинските работници сè уште ја водат фабриката, иако се под присуство на вооружената руска армија, истакнува Асошиејтед прес, додавајќи дека МААЕ има тим и во фабриката чии членови треба да бидат заменети за време на посетата на Гроси на централата.

Запрашан за контраофанзивата на Украина, Гроси рече дека е „многу загрижен“ поради можноста централата повторно да биде под оган.

Одговарајќи на прашање за украинските стравувања дека нуклеарната централа може да биде наместена со експлозиви, Гроси нагласи дека МААЕ „не забележала никаква тешка воена опрема“ со Русите во објектот.

Дополнителни ризици

Повеќе борби во близина на Запорожје би ја влошиле нестабилноста, но тоа не е единствениот ризик, истакнува Њујорк Тајмс, истакнувајќи дека загриженоста за можна несреќа во Украина беше особено изразена откако земјата ја доживеа најлошата цивилна нуклеарна катастрофа во историјата, во Чернобил во 1986. .

Гроси со месеци се обидуваше да ги убеди владите во Киев и Москва да воспостават безбедносна зона околу фабриката во Запорожје, но не успеа да постигне договор.

Во последните месеци, посочува весникот, двете страни ги воспоставија своите сили долж фронтот во регионот источно од нуклеарната централа како подготовка за украинска контраофанзива. Украинската офанзива започна во последните денови и се очекува да се вжешти во наредните недели.

Британската воена разузнавачка агенција, според Њујорк тајмс, објави сателитски снимки на кои се гледа дека руските војници поставиле позиции за гаѓање на покривите на објектот и донеле воена опрема. Украинските власти, исто така, велат дека Русија стационирала војници во фабрика во Запорожје пред да бидат распоредени на линијата на фронтот.

Дополнително, додава њујоршкиот весник, Русија повеќе од една година се обидува да наметне контрола на управувањето во Запорожје, притискајќи ги локалните работници да ги раскинат договорите со украинската нуклеарна компанија Енергоатом и да потпишат договори со Росатом.

Персоналот од 11.000 е намален на неколку, додека на многу од преостанатите работници не им е дозволено да одат на работа бидејќи одбиваат да потпишат договори со руските контролори.

Работниците кои побегнаа на територијата под контрола на Украина, некои сè уште се во фабриката, опишуваат сè порепресивна средина, а некои ги обвинија руските окупаторски сили за приведување и тортура на вработените.

Нуклеарните експерти велат дека дејствијата на Русија го прекршуваат основното правило за цивилна нуклеарна безбедност, кое дава приоритет на стабилна контрола на управувањето и мирна оперативна средина.

Дополнително, шефот на украинската разузнавачка агенција СБУ во вторникот, 13 јуни, рече дека руските сили може да се обидат да ја уништат нуклеарната централа само за да спречат украинска контраофанзива. Тој, сепак, додаде дека би било речиси невозможно да се разнесат реакторите.

Најголемата европска нуклеарна централа се соочи со серија кризи откако руските сили ја зазедоа пред повеќе од една година, објави Њујорк Тајмс, додавајќи дека минатото лето била под повеќекратно гранатирање и барем еднаш артилерија погодила област каде што е потрошено нуклеарно гориво. се складира.