Реанимација на странските инвестиции или изгубена трка?

Шесте земји групирани во Западен Балкан се близу
прибирање на 9 милијарди евра странски директни инвестиции годишно, но прашање
е колку од овој колач успева да собере Македонија, некогаш препознатлива токму
по отворање на нови фабрики во слободните индустриски зони иако и тој проект
беше прилично критикуван во минатото.

Засега во првите два квартала од 2024 година во
Македонија се регистрирани 535 милиони евра странски директни инвестиции според
податоците на НБРМ. Меѓутоа, премиерот Христијан Мицкоски смета дека состојбата
„драматично“ ќе се подобри на
крајот на годината, бидејќи наскоро се очекува да се финализираат неколку
најавени нови инвестиции.

„Имаме една добра инвестиција која што е веќе завршена и уште неколку коишто
се во процес на завршување. Очекувам до крајот на годината и тие да ги
завршиме. Ова е инвестиција на компанијата „Бреинчајлд“, вредноста е некаде околу 8,5 милиони евра и очекувам да се
вработат околу стотина луѓе. Во периодот којшто следи ќе бидеме сведоци на уште
нови и успешни вести“ рече неодамна премиерот Мицкоски.

Но, дали трката по странски инвеститори е одамна
изгубена?

Србија и натаму е регионален лидер со најголем
број привлечени странски директни инвестии во последните 10 години. За споредба
Македонија во моментов има подобри резултати единствено од Босна и Херцеговина.
Во 2022 година во Македонија се пресметани 745 милиони евра, додека пак во
Косово во истата година странските директни инвестиции достигнале над 770
милиони евра.

Србија веќе ја надмина границата од 4 милијарди
евра странски директни инвестиции годишно, додека пак Албанија во последните 5
години постојано има над 1 милијарди странски директни инвестиции годишно.

Во поглед на споредба на странските директни
инвестиции како процент од БДП според податоците на Евростат, Македонија е
речиси на дното, а единствено полош скор има Босна и Херцеговина. Во Црна Гора
странските директни инвестиции достигнаа 14.4 отсто од БДП, во Србија тој износ
е 7.3 отсто, во Албанија е околу 6 отсто, додека пак Македонија е на дното со
износ од околу 4 отсто. БиХ е на дното со околу 2.6 отсто инвестии како удел во
БДП, според последните достапни податоци.

Што да очекуваме од политиките за странски
инвестиции на новата Влада?

Рецептот за привлекување странски инвеститори
драстично се менуваше во политиките на претходните влади. Слободните економски
зони беа главен белег на владеењето на Груевски, како и воспоставувањето на
економските промотори кои „ловеа“ инвеститори по белиот свет. Но, тоа е сега
веќе историја, а бројките се најдобар показател колку рецептот бил успешен или
не.

Од друга страна, изјавата на српскиот претседател
Александар Вучиќ дека „никако не можеле во тоа време да донесат инвеститор“
стана вирална, и без оглед дали е само политички маркетинг или, бројките
покажуваат дека Србија е регионален лидер.

Успехот е неспорен и според прибраните странски
инвестиции кои завземаат добар дел, како и од нивното учество во српскиот БДП,
што укажува на фактот дека споредбата на бројките не се должи само на
големината на српската економија, пазар и број на потрошувачи.

Затоа од досегашните преземени чекори на новата
влада и економските ресори, видливо е дека ќе се „ловат“ големи инвестиции во
енергетиката, особено со обновливи технологии на ветер и сонце, потоа во
информатичката технологија, како и во веќе етаблираните сектори кои се поврзани
со автомобилската индустрија. 

Х.С.