Порталот за отворени податоци не работи, АДА надвор од функција – ревизија со сериозни забелешки за дигиталната подготвеност
Ограничената достапност на отворени податоци, слабата институционална подготвеност и недостигот на современа дигитална инфраструктура претставуваат клучни пречки за развој на вештачка интелигенција (ВИ) во земјава – покажува ревизијата на Државниот завод за ревизија (ДЗР) со тема „Можности за употреба на ВИ во јавниот сектор“.
Иако Порталот за отворени податоци беше воспоставен во 2018 година, тој не функционира од почетокот на 2025 година, што ја ограничува транспарентноста и иновативниот потенцијал на бизнис-заедницата. Поради ова, земјата не е вклучена во официјалните Open Data Maturity извештаи за 2023 и 2024 година.
На 15 април 2025 година, Министерството за дигитална трансформација номинира претставник за повторно вклучување во европските анализи.
ДЗР утврди дека национална стратегија и посебна законска регулатива за ВИ не се донесени. Иако ВИ е спомната во повеќе стратешки документи, најчесто е дел од пошироки цели без акциски планови и координација.
Од 2018 до 2023 година, Фондот за иновации финансирал 48 проекти со елементи на ВИ во вредност од 6,1 милион евра, но ниту еден не е имплементиран во јавниот сектор.
И покрај 96,99% покриеност со 5G мрежа и пристап до брзи фиксни мрежи во 68% од домаќинствата, земјата нема современи суперкомпјутери, стабилни дата центри и технолошки парк. Планираниот технолошки парк во Скопје сè уште не е изграден.
Во 2023 година Владата го промовираше дигиталниот асистент АДА, вреден 150 илјади евра, но алатката веќе не е во функција поради непотпишан нов договор со операторот.
Македонија падна од 54 на 58 место на Глобалниот индекс на иновации за 2024 година и е 77-ма од 174 држави според индексот за подготвеност за ВИ на ММФ. Во рамките на Југоисточна Европа, според GIRAI, државата е 6-та од 9 земји.
Најголеми капацитети за ВИ имаат ФИНКИ и ФЕИТ при УКИМ, со над 1.900 трудови поврзани со оваа област. Проектите како TTS-MK, ChatMed и моделот „Буки“ претставуваат значајни чекори, но недостасуваат јавен регистар и заедничка платформа за соработка со јавниот сектор.
ДЗР заклучува дека потенцијалот на ВИ во здравство, јавна администрација, енергетика, образование и индустрија останува недоволно искористен и препорачува донесување стратегија, развој на инфраструктура и подобрување на човечкиот капитал.
