МОЖНА Е СПОГОДБА ЗА РАЗМЕНА НА ТЕРИТОРИИ МЕЃУ КОСОВО И СРПСКА – професорот од Кембриџ, Тимоти Лес, за Блиц
Скептичен сум за договорот меѓу Белград и Приштина. Договорот што го нуди Европската унија изгледа прилично лош од гледна точка на Србија. Зошто би ја признала загубата на Косово кога нема очигледна корист? Морковот од членството во ЕУ е главно мртва буква, вели Тимоти Лес, професор на Центарот за геополитика на Универзитетот во Кембриџ, во интервју за Блиц.
Тој истакнува дека, како и Албанците, и Србија има алтернатива која многу повеќе и одговара: да го задржи Косово во состојба на замрзнат конфликт, да чека момент во иднина кога ќе може да извлече подобри услови, вклучително и анексија на север и можеби размена на територии меѓу остатокот од Косово и републичките Срби.
Теми на разговор беа настаните околу Советот на Европа, неодамнешните избори на северот на Косово и ситуацијата во регионот.
По десетици неуспешни обиди, на Косово му беше одобрено да ја започне процедурата за влез во Советот на Европа. Како гледате на тоа?
Тоа е значаен чекор кон консолидација на независноста на Косово бидејќи се чини дека Косово ќе биде прифатено во меѓународна организација која е резервирана за државите. Сепак, тоа е и пречка за дијалогот предводен од ЕУ. Србите ја гледаат одлуката како награда за непопустливоста и доказ за меѓународна пристрасност против нив, што ги остава цинични за преговорите. Албанците сметаат дека противењето на Србија во Советот на Европа е доказ дека Белград не се залага за договорот, а особено за правото на Косово да се приклучи кон меѓународните организации, што ги остава да се прашуваат зошто Косово треба да направи отстапки на Србија за прашањето за автономија на Србите.
Грција направи отстапка, а Словачка воздржана, што е невообичаено, со оглед на тоа што тие не го признаваат Косово. Дали мислите дека нивното мислење за независноста на Косово се менува?
Донекаде, да. Додека порано Грција и Словачка се противеа на независноста на Косово, сега очигледно се понеутрални по ова прашање. Затоа, тоа е значаен развој и одразува различни фактори: нивната потреба за добри односи со САД и нивните европски колеги, загриженоста за руското влијание на Балканот и прифаќањето дека независноста на Косово од Србија е остварен факт. Сепак, нивните позиции остануваат нијансирани и сложени, можеби уште повеќе во сегашното меѓународно опкружување каде што границите се повеќе се оспоруваат. Грција не може да го прифати преседанот со кој се легитимира независноста на Северен Кипар, а Словачка е сè позагрижена за унгарскиот иредентизам, што значи дека и двете сè уште имаат силен интерес за промовирање на нормата за територијален интегритет на државите. Вреди да се спомене дека Словачка се движи кон промена на власта по изборите во септември, што веројатно ќе ја врати на власт проруската партија „Смер“ и со тоа ќе донесе промени во надворешната и регионалната политика на земјата.
Спомнавте Русија и границите. Украина, на пример, беше воздржана?
Ставот на Украина е диктиран пред се од императивот на војната. Јасно е дека Киев има критичен интерес за промовирање на нормата на територијален интегритет. Сепак, ѝ треба и поддршка од САД, ОК и другите европски сили за да победи во војната и во моментов нема симпатии кон Србија поради нејзиното одбивање да ја санкционира Русија. Она на што сме сведоци е одраз на судирот на интереси, кој се изразува во форма на воздржаност.
Изборите на северот на Косово се зад нас, што може да има далекусежни последици. Имаат ли легитимитет избраните градоначалници со оглед на околностите под кои се одржаа и фактот што на север излегоа околу три проценти од граѓаните?
Со само 3,5 отсто од гласовите, на новите градоначалници очигледно им недостига демократски мандат или каква било вистинска моќ над локалното население. Во овој поглед, иако Приштина можеби ги замени нелојалните српски градоначалници со нови, лојални, албански, тоа е пироска победа што ќе поттикне уште поголемо отуѓување од косовските институции. Тешко е да се замисли дека Србите на север плаќаат даноци за да ги финансираат, а логичен следен чекор за Србите би бил повторно воспоставување на паралелни институции на власта.
