МОДЕРНИ РОБИНКИ: Негувателки од Балканот па и од Македонија во Европа работат на црно, 24 часа на ден и без никакви услови за работа
Бакнеж за збогум во зори, комбе или автобус, еден куфер: турско кафе, пури, мобилен телефон (на него Viber, Facebook и Google translate)… Ова е секојдневието на негувателките од овие простори кои работат во земјите од Западна Европа. Повеќе од стотици жени од сите земји на поранешна Југославија секојдневно заминуваат во земјите од Западна Европа за да работат како негуватели на стари лица во нивните домаќинства. Остануваат од 15 дена до 3 месеци, се враќаат дома истиот период, а потоа повторно…
„Негувателот живее во домот на згриженото лице и треба да биде на располагање поголем дел од денот. Работата трае од 15 дена до три месеци. За оние кои немаат европски пасош, тоа е обично три месеци, што е законски максимум. После тоа си одиш дома, остануваш три месеци па пак истото. Додека си дома, друга личност те менува. Додека си дома тие три месеци, не си платен“, вели Нејра Нуна Ченгиќ, антрополог, моментално вработена на Универзитетот во Грац, Центар за студии на Југоисточна Европа.
Жените од Балканот најчесто одат на оваа форма на неформална или нелегална работа преку посредници.
„Таа личност е често од земјите од Западен Балкан. Целиот синџир на посредници што те водат до семејството собира дел од провизијата. Мажите многу често се дел од пирамидата на посредници, често се вклучени и цели семејства“, додава Ченгиќ.
Негувателите главно не се пријавени, немаат здравствено осигурување, а лицата што ги вработуваат најчесто им плаќаат основно патничко осигурување. Работата најчесто ја добиваат преку некои Фејсбук групи и најчесто не ја гледаат личноста што ги вработила.
„Обично се бара познавање на германски јазик и курс за негувателки. Познавам многу луѓе кои имаат ниско познавање на германскиот јазик и само си заминуваат. Ми се чини дека тоа се формални услови. Се прави во крајно неповолни услови. Со негувателки од Балканот најчесто без никаков договор. Не е работен однос, се работи 24 часа. „Веројатно околу 18 часа на ден, понекогаш и повеќе“, вели Ченгиќ.
Наградата што ја заработуваат згрижувачите од Балканот е поголема од онаа што би можеле да заработат во Балканот, но нивната работа не ја сака локалното население во земјите на ЕУ. Работата е целодневна, а негувателките често немаат ни пауза ако лицето што го чуваат е со лоша здравствена состојба.
„Како негувател треба да бидете добри со целото семејство, да оставите добар впечаток кај нив, а од тој впечаток зависи и вашиот престој во таа земја. Зошто зависи? Бидејќи е неформална работа, немате работна дозвола, престанокот на таа работа значи ваше враќање во државата. Оваа практика често се дефинира како еден вид модерно ропство. Целата практика би можела да се толкува како експлоатација на стоки од неразвиените земји во вид на женски раце“, рече Ченгиќ.
Негувателите често работат повеќе работи и мора да имаат минимум знаење во медицината, физиатријата, психологијата…
Дуга Мавринац на различни начини го следи развојот на пазарот за платена домашна работа. Повеќе од една деценија ја следи состојбата на пазарот на трудот на згрижувачите во однос на хрватскиот контекст. Околу 76 милиони луѓе ширум светот се занимаваат со платена домашна работа, од кои 9,5 милиони се во Европската унија. Од таа бројка, само шест милиони луѓе биле измамени.
„Се уште има луѓе кои се невидливи за државата. Во рамките на тоа, 85% или 90% се жени. 90% од договорите меѓу вработен и работодавач, иако тие во никој случај не се работодавачи затоа што не плаќаат придонеси, се засноваат на усни договори. За тоа посведочија многу жени“, вели Мавринац.
Жените од Хрватска, особено од Истра, најчесто одат во Италија поради историските врски.
„Во Хрватска, многу жени заминаа во Италија во 90-тите години во потрага по стратегија за преживување. Врските што ги имаат со Италија се засноваат на претходни државни и историски основи, тие повеќе или помалку го знаат јазикот и секогаш оделе без посредници“.
Поразително е тоа што негувателките се постари, а некои се постари од 70 години, па се само неколку години помлади од луѓето за кои се грижат.
