МАКЕДОНЦИ РАБОТЕЛЕ НА ЦРНО ВО ХРВАТСКА: Еве ги деталите

Странските работници се сè побројни во Хрватска, па тие се повеќе стануваат предмет на јавна дискусија за подетално регулирање на нивниот статус и изедначување на нивните права во пракса со правата на работниците во живеалиште.

До октомври, според евиденцијата на МУП и регулираните дозволи, во Хрватска имало вкупно 133 илјади странски работници, што е најголем број досега. Дали работеа повеќе од тоа, дали и колку во меѓувреме ја напуштија Хрватска и заминаа во други земји од ЕУ и за што се вести, а колку од нив немаат уредно платени обврски за здравствено и пензиско осигурување кај хрватските работодавци се уште нема подетални анализи. Во статистиката за плаќање на задолжителни придонеси, на пример, се следат работодавачите и активностите, но не и потеклото на работниците.

Нешто поконкретни податоци постапува Државниот инспекторат (ДИРХ), чиишто трудови инспектори при посетите кај работодавачите констатирале прекршување на законот за странци. Според податоците што ги добивме од ДИРЗ, во првите девет месеци инспекторите затекнале 433 граѓани на т.н. од трети земји кои немале дозвола или потврда за регистрација за работа во Хрватска. Во текот на цела 2022 година, бројот на нелегални странски работници откриени во „чешлањето“ на пазарот е 526. Што се случува со таквите работодавци и нивните „увезени“ работници?

Според одговорот на ДИРЗ, прекршочна постапка се поведува против работодавачот и одговорното лице, но и против работникот доколку нема важечка дозвола или работи на работни места за кои не му е издадена дозвола, како и ако работникот работи кај работодавач за кој не му е издадено одобрение за Работа. На работодавачите им е забрането да работат 30 дена, а на работниците им е забрането да работат, а за надзорот инспекторите ги информираат МВР и Даночната управа.

За секој вработен странски работник се пропишани глоби од 6.630 до 13.270 евра за фирмите и од 1.320 до 1.990 евра за занаетчиите и од 1.320 до 6.630 евра за одговорните во правните лица, додека странските работници се санкционираат од 9320 до 1,0 евра.

Инспекторите доколку утврдат дека при надзорот работел кај работодавачот странец, спротивно на одредбите од Законот за странци, со усно решение во записник му забрануваат на работодавачот да работи, а оваа привремена забрана значи запечатување. деловни простории или објекти. Може да се прекине доколку работодавачот во рок од три дена уплати глоба од 3.982 евра по вработен во државниот буџет.

Во првите девет месеци инспекторите во 109 случаи им забраниле и на државјани на трети земји да работат кај странски работодавач во траење од триесет дена. 77 работодавачи ја искористија можноста, како што ја нарекуваат во ДИРХ, да „откупат“ од извршувањето на мерката привремена забрана и тоа во државниот буџет донесе 458 илјади евра. Во цела 2022 година овие исплати достигнаа 502 илјади евра.

Најмногу во Сплит

Дополнително, според законот за сузбивање на непријавена работа, инспекторите им издаваат решение на работодавачите со кое им наложуваат да пријават работници, вклучително и странци, за задолжително пензиско осигурување почнувајќи од денот кога е заснован или се претпоставува дека е ден на започнување со работа и уплати 2.650 евра во буџетот за секој непријавен работник.работници.

Вакви решенија во текот на девет месеци се донесени за 228 работодавачи кај кои се затекнати вкупно 333 непријавени работници, од кои 132 работници од трети земји. Најголем број непријавени странски работници биле државјани на БиХ, Србија,  Македонија, Непал и Филипините, кои работеле кај работодавци во градежништвото и угостителството.

Странските работници на хрватскиот пазар на труд, исто како и домашните работници, остануваат невработени, а оние со важечки дозволи за престој и работа и со одобрен привремен престој во Хрватска можат да аплицираат до Хрватската служба за вработување (HZZ) и да го остварат правото на паричен надоместок, т.е. имаат ист третман на берзата како и домашните работници.

Евиденцијата на CES содржи податоци за невработени странски државјани, односно, освен оние со работни дозволи, има и невработени странци по основ на азил и под супсидијарна и привремена заштита, постојан престој, долгогодишен престој или привремен престој за таа цел. за обединување на семејството, сите кои имаат право на работа во Хрватска, под услов да имаат одобрен статус и престој.

Според податоците што ги добивме од ЦЕС, по сите основи се регистрирани вкупно 1.142 странци, а од оние кои имале привремена дозвола за работа се вкупно 90. Пули (13), што сугерира дека тоа се лица кои работеле во угостителството.

Во Загреб регистрирани се вкупно девет странци со привремени дозволи. Меѓу оние кои можат да работат без работна дозвола, најмногу невработени во евиденцијата на ЦЕС има во категоријата на привремена заштита, вкупно 412, а најмногу четвртина има на подрачјето на Осиек.

Бришење од записите

Како и хрватскиот, работниците од трети земји на кои не им престанал работниот однос по нивна вина можат да остварат право на паричен надоместок на CES, во висина и времето предвидено за домашните работници, а по истекот на рокот, односно привремениот престој се брише од евиденцијата.

ЦЕС во својата евиденција дава и податоци за квалификациите на невработените странци – мнозинството се со средно образование, 329 од нив, но има и исклучително висок број на работници на НКВ кои немаат завршено основно училиште, вкупно 319, додека основно образование имаат завршено 258. Повеќе или високо образование, пак, во Хрватска има вкупно 236 невработени странци.

Пословни.хр