КОЈ ГО КРШИ УСТАВОТ: ДАНОКОТ ЗА СОЛИДАРНОСТ ИЛИ УСТАВНИОТ СУД? Даночниот експерт Лазовски со анализа
Кој го крши Уставот: – Данокот за солидарност или Уставниот суд?
Данокот и правото не се спротивставени, туку се во една симбиоза, која им е толку природна, едноставно не е можно едно без друго. Може некој елемент од данокот да одскокнува од оваа испреплетеност, но тоа е само некое делче од искаеното платно. Но, целиот данок никогаш.
Сите правни болки: правна сигурност, правна положба и правна неизвесност произлегуваат од наводно неговата ретроактивност.
Темелните вредности и каракартеристики на овој данок ги чинат следниве две одредби од Законот:
– член 3. став (1), кој гласи: ,, Со данокот за солидарност се обезбедуваат финансиски средства кои ќе се користат за финансирање на Потпрограмата П 1 – Мерки за справување со Covid19 кризата и други антикризни мерки, во раздел 040.01 – Влада на Република Северна Македонија.“ и
– член 4, став (1, кој гласи: ,,Обврзник на данокот за солидарност е обврзникот на данокот на добивка согласно со Законот за данокот на добивка, кој во 2022 година остварил вкупен приход поголем од 615.000.000 денари.“
И она што го додаваме во вакви случаи: – Останатите одредби на Законот служат за остварување на овие две одредби.
Но, да го разгледаме овој данокот по наше – од даночен аспект:
1. Законот за данок за солидарност е донесен на 19. септември, објавен на 25. септември и влегува во сила на денот на објавувањето. Законодавецот оценил и ја прифатил итноста и наметнал обврски од 25. септември. Исто како и кај секој друг даночен закон. Овде нема простор ниту да се наметне прашањето за ретроактивност.
2. Ретрокативноста да ја провериме со временската рамка, која важа и за секој друг вид данок. Неговата временската даночна рамка е:
– даночниот период е од 1. 1. 2022 до 31. 12. 2022 г.:
– пресметковниот период е од 1. 1. 2023 до 25. 9. 2023 г. и
– рокот за плаќање е од 25. 9. 2023 до 25. 10. 2023 г.
И овде нема ретроактивност, туку сосема вообичаена временска даночна рамка.
4. Овој закон воведува посебна јавна давачка, освен што има посебна даночна основа има и карактеристични примеси на даночниот вид – прирез, кој сеуште го немаме во нашиот даночен систем. Данокот за солидарност се потпира на друг вид данок – на данокот на добивка, што е типично за прирезите. Ова е збогатување на нашата даночна структура, а позајмувањето на податоци и вметнување на примеси од друг вид данок, се прави заради намалувањето на трошоците на оданочувањето. И сето ова е вобичаено во фискалната техника и во догледно време ќе ги има во сѐ поголема мера. И ова не може да се подведе под ретроактивност.
5. Застарувањето и правната неизвесност. И даночниот долг е подзакана на застарување, како е секој долг. Оданочувањето во рамките на рокот на застарувањето не прекинува. Оданочувањето е општетсвен процес што тече, тоа не престанува ниту на ниво на поединечен даночен должник. Оправдување за ова е во тоа што задоволувањето на потребите на членовите на заедницата ниту во еден момент не престануваат. Поради тоа е вградено следното решение во Законот за даночна постапка: – Даночниот долг може да се утврдува во износи поголеми или помали пред истекот на рокот за застарување. Ова значи дека може да се корегира износот на данокот, но само во рокот на застарувањето. Можеме да зборување на правна неизвесност и правна сигурност само доколку утврдуваме данок по рокот на застарување. За данокот утврден според Законот за данокот за солидарност многу далеку е рокот на застарување. Правната неизвесност и треба да биде присутна во рамките на рокот на застарувањето. како што е присутна во рамките на даночниот период. Во тие рокови данокот може да оди и нагоре и надолу, тоа значи и нов данок, како што ќе значи и укинување на постоечки вид данок. Значи имаме проширена неизвесност не само во даночниот период туку и во рамките на рокот на застарувањето.
6. Самооданочување и правната неизвесност. Техниките на оданочување или начините на утврдување на даночниот долг се: со самооданочување и со даночно решение. Неспоред факт е дека солидарниот данок и данокот на добивка за 2022 г. се утврдени со самооданочување. Даночниот должник точно знае што остварил и што пријавил, само требало да знае дека профитот подлежи на оданочување се до истекот на рокот на застарувањето. Тоа е оданочување на докази. Значи подлежи на оданочување, не е битно дали е изменето, намалено, зголемено или ново оданочување. Фактот дека целата добивка или дел од неа веќе ја инвестирал, Законот за даночна постапка му нуди решение – одлагање на плаќање на даночниот долг. Водено е сметка и за тој факт.
7. Инвестициски даночни ослободувања и олеснувања. Ги имаме многу малку но при оценувањето на уставноста на Законот за данокот за солидарност, мора и тие да се земат во предвид. Значајно е да се во предвид следното ослободување: – Даночната основа се намалува за износот на извршените вложувања од добивката од претходната година (реинвестирана добивка).
8. Пренесување на профитот/загубата нанапред или наназад. Во нашиот даночен систем имаме само пренесување на загубата нанапред. Законот за данокот на добивка дава можност: – Доколку даночниот обврзник оствари загуба може да ја пренесе на товар на добивката во идните пресметковни периоди најмногу до три години сметано од годината во која е искажана загубата. И тоа не сѐ: туку плус специјално повластување: – Доколку во 2020 и 2021 година даночниот обврзник оствари загуба може да ја пренесе на товар на добивката во идните пресметковни периоди најмногу до пет години сметано од годината во која е искажана загубата.
Ако е така, зошто оние што оствариле екстра добивка да не платат поголем данок и тоа нов данок? Треба да се погледне правната неизвесност и правната сигурност и од страната на Буџетот.“, напиша тој.
