ЕВЕ КАКОВ ЌАР ЌЕ ИМАМЕ ОД ОТВОРЕН БАЛКАН: Од први март стартува слободниот пазар на труд, за работа во Србија или Албанија ќе ви треба само идентификациски број Open Balkans

Во Скопје во понеделникот, како дел од иницијативата Отворен Балкан, беа потпишани два протоколи кои ќе овозможат воспоставување слободен пазар на труд за земјите од Отворениот Балкан – Србија,  Македонија и Албанија. Како што рече претседателот на Србија, Александар Вучиќ, овој пазар ќе опфати 11 милиони жители и ќе придонесе за создавање подобра деловна средина и надминување на проблемите со работната сила. Слободниот пазар на труд ќе биде воспоставен на 1 март во земјите од Отворениот Балкан, пишува Еуроњуз.

Се поставува прашањето што ќе донесе, какви ефекти се очекуваат, која земја ќе има најголема корист и колку ќе се надомести недостигот од работна сила.

Познавачите веруваат дека може да се очекуваат позитивни ефекти и дека Србија како најголем пазар би имала најголема корист бидејќи тоа би било можност да се добие дополнителна понуда на пазарот во индустриите каде што има недостиг на работна сила под истиот услови како за локалните граѓани.

Што се однесува до техничките услови, Бојан Станиќ од Стопанската комора на Србија за Еуроњуз Србија изјави дека ќе има електронски систем кој ќе ги контролира сите лица кои ќе добијат идентификациски број Open Balkans издаден од Министерството за внатрешни работи и нивните надлежни органи.

„Конкретно, на пример, албанските државјани во Албанија, а потоа и оние со тој број ќе бидат признати и во Северна Македонија и во Србија, едноставно да функционираат како државјани на Србија, односно Северна Македонија и да имаат еднакви услови. Тие не мора да аплицираат за дозволи за престој и разни други потврди“, рече Станиќ.

Во кои индустрии ќе се замени недостигот од работници?

Станиќ рече дека во 2023 година во Србија биле издадени 50.000 работни дозволи на странци, но дека многу мал број луѓе дошле од Албанија, Северна Македонија и другите економии од регионот, а освен градежната индустрија, угостителството, транспортот и преработувачката индустрија, како и многу индустрии, има недостиг од работна сила.

„Во многу индустрии, сега има недостиг од работна сила, без оглед на сè уште релативно значајната стапка на невработеност, кога ќе погледнеме конкретно во Србија таа е 9 проценти. Ова е прилично дестимулација за странските инвеститори кои сакаат да започнат нови деловни операции овде или да ги прошириме постојните, имајќи предвид дека сега работната сила, не само во Европа, но секако и кај Западен Балкан, станува се’ поголем долгорочен проблем“, рече Станиќ.

Тој смета дека заедничкиот пазар на труд е важен за сите инвеститори кои на оваа област гледаат како на поширок простор, каде наместо 6,7 милиони жители има 11 милиони, кои секако ја сочинуваат и работната сила.

Економистот и уредник на публикацијата „Стратео“ Саша Ѓоговиќ смета дека единствениот пазар на труд секако позитивно ќе се одрази, бидејќи на тој начин ќе се освести компаниите дека лесно можат да добијат работна сила од најблиските земји, од регионот, доколку самата земја нема доволно специфичен профил на работната сила.

„Тоа веќе не би било пречка за префрлање или отворање бизнис во нашата земја или некоја од тие соседни земји. Тоа е еден од елементите во мозаикот во кој се поставува прашањето дали ќе отворат или не бизнис на нашиот пазар. Тој елемент тогаш повеќе не би бил ограничувачки фактор“, изјави Ѓоговиќ за Euronews Србија.

Наведувајќи дека Србија веќе неколку години има проблем со недостиг на работна сила, па затоа ја увезува, Ѓоговиќ рече дека во случајот со протоколот поврзан со единствениот пазар на труд во рамките на иницијативата Отворен Балкан, се отстрануваат бариерите за ќе биде многу полесно да се дојде до работна сила, но и таа работна сила ќе најде работа на соседните пазари.

„Иницијативата е добра и исто така би било добро преку оваа иницијатива самата Србија да работи на зајакнување на својот институционален амбиент, така што преку зајакнување на институциите и климата на доверба, да се вратат оние кои ја напуштија нашата земја, т.е. овој пазар и на тој начин го надополни и сегашниот недостиг на работна сила“, рече Ѓоговиќ.

Станиќ вели дека отсекогаш се зборувало за технички недостатоци за да функционира единствениот пазар на труд и дека врз основа на потпишувањето на протоколот во Скопје може да се види дека сите тие технички сомнежи и недостатоци се отстранети и дека сите сега се создадени услови.

„Факт е кога зборуваме за единствениот пазар на труд, секако дека е придобивка за земјите во рамките на оваа иницијатива едноставно да ги дислоцираат своите вишок работници на други делови од територијата на иницијативата Отворен Балкан за да можат едноставно да ги вработат тие работници. Кога зборуваме од гледна точка на Србија, тоа е можност ние во индустриите каде што има недостиг на работна сила да добиеме дополнителна понуда на пазарот под исти услови како и за локалните граѓани, но, од друга страна, секако значи и нашите работници кои не можат да најдат работа на одреден профил за кој се образувани овде во земјава, да се обидат со иницијативата Отворен Балкан во друга земја“, рече Станиќ.

Ѓоговиќ изјави дека во Србија ќе има зголемена побарувачка на работна сила поради најавените проекти, меѓу кои се и проектите поврзани со ЕКСПО 2027, како во областа на градежната индустрија, така и кога станува збор за возачите.

„Веројатно дополнително ќе се вработат некои други капацитети на преработувачката индустрија, не само индустријата за градежни материјали, туку и производителите на мебел, санитарна опрема и текстил. Ќе има и други сегменти во преработувачката индустрија кои дополнително ќе можат да ги вработат своите капацитети. преку изработка на самиот проект“, рече тој.Ѓоговиќ.

Кој друг би можел да се придружи?

Станиќ рече дека е планирано единствениот пазар на труд да заживее во текот на летото минатата година, потоа во текот на есента и дека сега има позитивен сигнал од првите луѓе на трите земји дека ќе започне од 1 март. .

Тој вели дека иницијативата „Отворен Балкан“ е во оптек веќе пет години, но дека опипливите резултати не се толку значајни и оти овој чекор кон воспоставување заеднички пазар на труд би бил назадување и враќање на авторитетот на таа иницијатива.

„Завршен ветар е што се имплементираат другите работи што беа договорени како дел од иницијативата Отворен Балкан, а тоа е воспоставување слободен проток не само на луѓе, туку и на стоки, услуги и капитал, со што би се направил единствен пазар. на овие три земји, на кои подоцна потенцијално би им се придружиле и другите економии од Западен Балкан“, рече Станиќ.

А Ѓоговиќ смета дека секој договор постигнат на Западен Балкан треба да се поздрави, но дека протоколот за единствениот пазар на труд што беше потпишан меѓу трите земји од Отворениот Балкан е нецелосен бидејќи во него не беа вклучени сите земји од Западен Балкан кои не се дел од иницијативата „Отворен Балкан“.

„Сега на сцена треба да стапи и Берлинскиот процес каде преку Берлинскиот процес треба да се пополнат сите тие недостатоци и од трупецот да се создаде полнота на единствениот пазар на трудот. Преостанатите земји од регионот да се приклучат кон протоколот преку иницијативата на Берлинскиот процес и на тој начин и Берлинскиот процес помага на ваквата позитивна иницијатива“, рече Ѓоговиќ.