Регионален развој без резултати – јавните инвестиции заглавени во локални приоритети
Државниот завод за ревизија објави ревизија за ефектите од јавните инвестиции во рамномерен регионален развој за периодот 2021-2023 година, при што утврди сериозни недостатоци и проблеми во планирањето, распределбата и мониторингот на средствата.
Ревизорите констатираат дека нема јасен критериум за избор на регионални проекти и дека распределбата на финансиски средства се врши преку различни министерства без ефективна координација и транспарентност. Повеќе од 90% од средствата за регионален развој се доделуваат преку министерски програми, а само околу 5-10% преку Програмата за рамномерен регионален развој, што ја намалува ефикасноста и ефектот на инвестициите врз развојот на целата земја.
Исто така, е утврден недостаток на систем за мониторинг и евалуација на проектите, што значи дека нема докази дали вложените средства доведуваат до долгорочна одржливост и позитивен ефект во регионите. Поради отсуство на интеграција на системите за координација и финансиско следење, постојат разлики во податоците за распределените средства, а дел од проектите што добиле финансирање се уште не се реализирани или се во рана фаза.
Посебно загрижувачки е што 72% од капиталните дотации во 2023 година биле доделени директно на 41 општина за 67 проекти без јавен повик и транспарентна постапка за избор, а дел од овие проекти се соочуваат со административни пречки и технички недовршености.
Во однос на регионалното управување со отпад, ревизијата покажа значително доцнење во реализацијата на клучните инфраструктурни проекти, што доведува до финансиски ризик за губење на дел од доделените европски средства. Дополнително, не е спроведена нова анализа за исплатливоста на проектите со изменети технички решенија, што ја загрозува нивната ефикасност.
Државниот завод за ревизија даде препораки до надлежните институции да воспостават ефикасен систем за селекција, мониторинг и евалуација на проектите, да обезбедат транспарентност и отчетност, како и да ја подобрат координацијата меѓу централната и локалната власт. Само така, јавните инвестиции ќе можат да придонесат за вистински рамномерен регионален развој и одржлива заштита на животната средина.
