Помеѓу најави и неизвесност: Дали поскапувањето на струјата ќе ја продлабочи ценовната криза?
Најавеното поскапување на електричната енергија од 1 јануари отвора сериозни прашања за нов бран ценовни притисоци, особено кај основните прехранбени производи. Иако надлежните уверуваат дека во моментов нема драстични поместувања и дека цените се релативно стабилни, економската логика упатува на тоа дека повисоките трошоци за енергија тешко можат да останат изолирани само во еден сектор.
Струјата е клучен инпут во производството, складирањето и дистрибуцијата на храната, што значи дека секое зголемување на нејзината цена неминовно се рефлектира низ целиот синџир – од производителите, преку преработувачите, до трговците. Оттука, очекувањата дека дел од производите ќе поскапат се реални, иако засега нема официјални најави за нови владини мерки за ограничување на цените.
Институциите уверуваат дека движењата на цените внимателно се следат и дека приоритет се долгорочни решенија, меѓу кои и зголемување на домашното производство, како начин за намалување на зависноста од увоз и ублажување на идните шокови. Но, ефектите од ваквите политики се бавни и не можат брзо да одговорат на непосредниот притисок врз животниот стандард.
Во меѓувреме, воведувањето на владината потрошувачка кошничка повторно се одложува. Иако беше најавена како алатка што треба пореално да ги прикаже месечните трошоци на домаќинствата, таа нема да почне да се пресметува од почетокот на годината. Причината е недостигот од усогласен став меѓу социјалните партнери околу методологијата. Доколку вакво мислење не биде доставено, институциите најавуваат дека ќе пристапат кон самостојно утврдување на просечната потрошувачка кошничка, што дополнително го отвора прашањето за нејзината прифатливост и кредибилитет.
Паралелно, пазарните инспекции информираат дека се постојано присутни на терен и дека ги анализираат движењата на цените на храната. Дел од неодамнешните поскапувања, како кај јајцата, се поврзуваат со зголемените трошоци за сточна храна, додека кај одредени млечни и месни производи ценовниот притисок доаѓа од увозот. И покрај тоа, официјалните проценки засега говорат за релативна стабилност на пазарот.
Податоците на Државниот завод за статистика, сепак, покажуваат дека инфлацијата и натаму е присутна. Во ноември беше измерена стапка од 4 проценти, што директно се одразува врз куповната моќ на граѓаните. Според пресметките на синдикатите, на едно четиричлено семејство му се потребни над 65 илјади денари месечно само за покривање на основните трошоци – бројка која за многумина е недостижна.
Во ваков контекст, прашањето не е дали ќе има нови ценовни притисоци, туку колку брзо и колку силно тие ќе се почувствуваат. Одговорот на институциите засега се сведува на внимателно следење и најави за идни реформи, додека граѓаните остануваат меѓу очекувањата за стабилност и стравот од нов удар врз семејниот буџет.
