ГАЗДИТЕ МАКА МАЧАТ ДА НАЈДАТ РАБОТНИЦИ, А ПОЛОВИНА МИЛИОН РАБОТОСПОСОБНИ ХРВАТИ ВООПШТО НЕ БАРААТ РАБОТА – еве кои се причините

Додека работодавачите мака мачат да најдат работници, поради што мораат да ги увезат, на домашниот пазар има цела армија на неактивно работоспособно население, односно оние кои ниту работат ниту бараат работа.

Ги има речиси исто толку колку што има вработени (1,517 милиони неактивни наспроти 1,684 милиони вработени). И додека уделот на вработени лица порасна во текот на изминатите 10 години (од 43 отсто во 2014 година на 51 отсто минатата година), уделот на неактивни лица во истиот период малку падна (од 47 на 46 отсто), според податоците од Истражувањето на работната сила на Националното биро за статистика.

Аналитичарите, за Пословни.хр, објаснуваат дека се работи за комплексен проблем бидејќи неактивните се исклучително хетерогена група и нивното активирање бара преземање низа различни и систематски мерки. Ги има малку, често се лошо „скроени“ и неконзистентни. Затоа, на крајот на краиштата, не сме сведоци на сериозен пад на бројот на оние кои би можеле да работат, а не бараат работа.

Тоа секако не е добро бидејќи „активирањето на потенцијалот на неактивните граѓани не само што ќе ги подобри економските показатели, туку и ќе придонесе за поголема социјална кохезија и квалитетен живот во Хрватска“, нагласува Предраг Бејаковиќ, независен економски аналитичар.

Тој објаснува дека високата стапка на неактивност во Хрватска е резултат на комбинација на демографски промени, неусогласеност меѓу образованието и пазарот на труд и недоволно приспособени социјални и економски политики. „Решението на проблемот лежи во стратешките реформи кои ќе ги опфатат сите возрасни групи и општествени класи, почнувајќи од младите, жените, до старите лица и лицата со попреченост“, посочува тој.

На младите луѓе мора да им биде јасно дека ако одлучат да одат на училиште или да студираат за таканареченото вишок занимање, дека тешко ќе најдат работа, предупредува економскиот аналитичар Предраг Бејаковиќ.

Предвремено пензионирање

Тоа се сите групи кои се претежно неактивни, но според податоците од Анкетата за работна сила за 2024 година, предничат оние над 65 години (удел од 55 проценти). Но, фактот дека повеќе од половина милион (507 илјади) граѓани на возраст од 20 до 64 години се држат настрана од пазарот на трудот укажува дека постои потенцијал за активирање.

Валерија Ботриќ, научник од Економскиот институт во Загреб, забележува дека со оглед на структурата на неактивното население, не е видлив значаен потенцијал за активирање. „Тоа не значи дека нема можност за позитивни промени и дополнително зголемување на активноста“, посочува таа.

Ботриќ забележува дека во сите возрасни групи, иако поради различни причини, постои поголема застапеност на жените кај неактивните граѓани. Дополнително загрижува тоа што мнозинството неактивни луѓе не бараат работа и не сакаат да работат, предупредува Ботриќ. „Најчеста причина за ваквиот став е тоа што се пензионери или се луѓе кои не бараат работа поради здравствени проблеми“, објаснува таа.

Овој одговор упатува на проблемите на домашниот пензиски систем, кој на голем дел од граѓаните им овозможи предвремено пензионирање и кој поради постојаните промени кои го прават неизвесен и несигурен, продолжува да го поттикнува истото, предупредува Бејаковиќ.

Ботриќ додава дека најголем потенцијал за активација има во групата која сака да работи, но не бара активно работа. „Во оваа група најголемо учество имаат оние кои активно не бараат работа бидејќи сметаат дека на пазарот нема соодветни работни места“, посочува таа.

Погрешно приспособени мерења

Статистиката, исто така, покажува дека во изминатите десет години, учеството на високообразованите меѓу вкупните неактивни на пазарот на трудот е зголемено (за 4,2 отсто, на 13,5 отсто), а уделот на оние со стручно образование, кои сочинуваат убедливо најголем дел од неактивното население, пораснал уште повеќе (за 4,3 отсто, на 43 отсто). Предраг Бејаковиќ феноменот го припишува на неусогласеноста на образовниот систем и пазарот на труд, како и на неподготвеноста да се прифатат други работни места. „На младите луѓе мора да им биде јасно дека ако одлучат да одат на училиште или да учат за таканаречена технолошка професија, тешко ќе најдат работа“, вели тој.

Секако дека има мерки и можности за активирање на неактивните, но досега тие главно беа насочени кон постарата и помладата популација, вели Ботриќ. Како позитивен пример ги наведува промените во пензискиот систем кои им овозможиле на пензионерите да се вратат на пазарот на труд и даваат резултати бидејќи се повеќе пензионери работат. Сепак, сè уште не гледаме резултати во мерките поврзани со вработувањето на лицата со попреченост бидејќи и покрај квотите и стимулациите, мнозинството работодавачи попрво би се одлучиле да платат казна, официјално наречена хонорар, отколку да ги вработат.

Нема видлив напредок во преквалификацијата или стекнувањето нови вештини за долгорочно невработените кои останаа зад себе поради структурните промени на пазарот на труд, што најверојатно ќе стане сè поизразен проблем со текот на годините. Ботриќ забележува дека за да се реши овој проблем релативно неодамна се воведени ваучери за стекнување одредени вештини. Но, поради начинот на кој е скроена мерката, долгорочно невработените не можат да ги користат. За ова, тие треба да бидат пријавени во Хрватската служба за вработување, што обично не се. Излегува дека ваучерите ги користат вработените, а не невработените.

„Нема соодветна работа за мене“

Најголем удел имаат оние кои активно не бараат работа бидејќи сметаат дека на пазарот нема соодветни работни места.

Бејаковиќ се согласува дека доживотното образование и преквалификација треба дополнително да се охрабруваат, бидејќи на тој начин „обесхрабрените“, односно долгорочно невработените полесно ќе се вратат на пазарот на трудот. Дополнително, посочува, мора да се работи на мерки за поддршка на жените преку семејните политики.

„Зголемувањето на достапноста на градинките и јаслите, субвенционирањето на трошоците за детска грижа и охрабрувањето на флексибилното работење може да им помогне на жените да останат активни за време на мајчинството. Ваквите мерки веќе дадоа резултати во скандинавските земји“, посочува таа, додавајќи дека е тешко да се добие место во градинка во Загреб, а камоли во помалите заедници.

Исто така, забележува Бејаковиќ, треба да се реновира системот на социјални бенефиции. Ако некој, на пример, ја добие загарантираната минимална плата, тешко дека ќе ја прифати работата бидејќи тоа најчесто ќе му донесе само неколку стотици евра повеќе од платата што ја добиваат. Прифаќањето на работата, во тој случај, не е исплатливо бидејќи одењето на работа си носи свои трошоци. Затоа, системот на социјална помош треба да се поврзе со работната активност, за да му се исплати на корисникот да прифати работа и да стане активен на пазарот на трудот. Ваквата промена би придонела и за намалување на сеприсутното и тешко мерливо незаконско работење, заклучува Бејаковиќ.

Пословни.хр