БЕЛГРАД ЈА ГОЛТА СРБИЈА: Во главниот град има двојно повеќе пари отколку во останатиот дел од земјата
Српските власти се полни со фалење дека нашата земја е „економски тигар“ и дека забрзано се развива, но вистинските податоци покажуваат дека единствен што навистина се забележува на развојната карта е Белград. Околу четвртина од населението на Србија живее во главниот град на Србија, додека нејзиното учество во вкупниот БДП е дури 40 отсто.
Според официјалните статистички податоци, БДП по глава на жител во Белград е повеќе од 16.300 евра, додека во цела Србија, вклучително и Белград, е 10.300 евра. Работите изгледаат уште подраматично кога главниот град е „отфрлен“ од остатокот на Србија, па БДП по глава на жител во остатокот од Србија е само нешто помалку од 8.300 евра, речиси двојно повеќе од Белград.
Ваквата драстична разлика меѓу Белград и другите делови на Србија би можела дополнително да се продлабочи поради проектот Експо 2027, кој владата го нарекува и „Скок во иднината“, поради што уделот на Белград во вкупниот БДП може да се зголеми на 50 проценти.
Слично е и со инвестициите и со платите. Во 2022 година половина од вкупните инвестиции завршиле во главниот град. Просечната нето плата во белградскиот регион е 119.998 динари, во цела Србија е 95.836 динари, а во Србија, без Белград, просечната е 84.950 динари, што значи дека просечниот приход во главниот град е речиси 50 отсто поголем од остатокот од Србија. Само три белградски општини, Сопот, Бараево и Младеновац, имаат пониска просечна плата од остатокот од Србија без Белград. Разликата во платите може да се види ако се спореди една од белградските општини каде што е најголема, Стари Град, а изнесува 167.871, со некои од општините каде што е најмала, како Црна Трава, каде што е 65.500 динари. значи разлика од повеќе од 100.000 динари, односно 2,5 пати повеќе.
Поради нерамномерните инвестиции и развој, протокот на странски капитал претежно во еден град, селата и населбите надвор од главниот град стануваат сè попразни, додека Белград во исто време расте, не само по население, туку и по на инвестиции и плати. Сето ова неминовно укажува дека постои закана дека Белград, моторот на развојот на земјата, како што го нарекуваат властите, во одреден момент ќе ја „проголта“ целата земја.
Според податоците на Републичкиот завод за статистика од 2022 година, за разлика од Белград, кој има убедливо водечка позиција во вкупниот БДП, Војводина е на второ место, но само со 26,4 отсто. На традиционално земјоделскиот регион, кој некогаш важеше за поповолно, не му помогна ниту тоа што има повеќе од еден и пол милион хектари обработливо земјиште, бидејќи оваа гранка нема голем придонес во конечниот раст.
Нерамномерниот развој направи драстични разлики
Ваквите податоци се доказ за нерамномерен развој во Србија, смета економистот Горан Радосављевиќ, кој за НИН вели дека ќе има дополнително зголемување на иселувањето од помалите градови, што е очигледно веќе некое време, и тоа не само во блиските градови, туку пред се до Белград, кој ќе стане пренаселен, па многумина ја „прогнозираат“ судбината на главниот град на Монголија, Улан Батор, каде живее речиси половина од населението во земјата.
„Кога велиме Белград, не мислиме само на центарот на градот, тука спаѓаат и Шимановци и Стара Пазова, која повеќе гравитира кон Белград отколку Војводина и другите околни места, а Белград се повеќе ќе се шири и всушност ќе јаде. кога ситуацијата ќе биде уште подобра со железничкиот транспорт, возот Белград-Нови Сад ќе предизвика повеќе луѓе да живеат во Инџија, па тие ќе патуваат до Белград, така што всушност и Белград ќе ги привлече оние места што се малку подалеку.Тоа е нешто што ќе се случува во природата на работите во наредните години“, посочува Радосављевиќ.
Таквото сценарио е социјално лошо, затоа што веќе има места каде што никој не живее, каде што инфраструктурата е лоша и каде со заминувањето на населението се губи и потенцијалот некој да се врати.Но, од друга страна, економски , луѓето одат таму каде што мислат дека им е подобро, и каде што има профит.
„Државата може да создаде, по примерот на Европа, фонд за рамномерен и регионален развој, но дури и во Европа има четири региони кои се развиени и се друго е под тоа. Многу земји обезбедија различни форми на поддршка и субвенции за руралните средини, но Не знам дека значителен број луѓе го напуштиле Париз и отишле на село, тоа никогаш не се случило. Во моментов луѓето одат таму каде што добиваат подобра услуга. Можеби во одреден момент тоа ќе се промени, со промена на начинот на живот. земи пример, некој што е дигитален номад, не му е гајле каде живее ако има добри услови, не е врзан за голем град со работа. Луѓето сепак избираат градови од економски, социјални и други причини“, вели Радосављевиќ. .
Сепак, иако животот во главниот град е социјално и економски поорганизиран и позначаен (повеќе работни места, повисоки плати, има бројни важни институции, од големи болници до училишта…), доминацијата на Белград има своја цена за жителите во значително повисоко живеење. трошоците. Така, на пример, квадратот на стан во Белград достигна повеќе од 3.000 евра, а во помалите градови, иако имаше поскапување, сепак може да се најде и за 1.000 евра.
Недвижностите, цените на храната и генерално трошоците за живот се повисоки во Белград отколку во некои други градови. Ако имаме поголема платежна моќ, тоа ги зголемува цените. Имаме нееднаквост на приходите, што повлекува и ценовна нееднаквост“, оценува експертот, истакнувајќи дека ваквите разлики се јасни показатели дека Србија апсолутно станува Белград.
Во прилог на тоа дека Белград ќе се прошири на многу поголем дел од Србија, говори и студијата „Градови на Србија во иднината“ што ја спроведува Академијата за инженерски науки на Србија. Се предвидува дека градското подрачје на Белград најверојатно ќе се прошири и ќе ги вклучи градовите како Уб, Смедерево, Смедеревска Паланка, Панчево, Стара Пазова, па дури и Рума.
Како е во регионот?
Радосављевиќ објаснува дека слична појава имало и во други земји. Во Европа, на пример, се издвојува Грција, каде Атина учествува со над 50 отсто од вкупниот БДП. Покрај главниот град, земјата го има и Солун како втор двигател на економскиот развој, додека другите места значително заостануваат во многу аспекти.
Радосављевиќ објаснува дека во земјите од регионот сличен резултат има само Македонија, каде центар на економијата е Скопје, додека Унгарија и Босна и Херцеговина се надвор од тој круг. Поинаква е ситуацијата со Црна Гора и Хрватска, бидејќи нивниот вкупен БДП најмногу зависи од туризмот, кој не е нужно поврзан со главниот град, туку со приморските општини.
На примерот на Хрватска се гледа дека нема големи разлики – највисоката просечна плата е во Загреб и изнесува 1.370 евра, што е за 15 отсто повеќе од националниот просек, додека од друга страна, Брод- Најниски плати добиваат Посавинската и Вировитичко-подравинската жупанија, кои се нешто помалку од 1.100 евра.
И официјалните податоци на Црна Гора го велат истото – највисоката просечна плата лани била во Тиват и изнесувала 977 евра, додека во главниот град Подгорица просечната плата била 830 евра. Најмали месечни примања имале жителите на Бијело Поље, 651 евро.
